Geçen haftalarda Antep’in o meşhur gastronomi turlarından, yerel halkın kendi memleketinde bir dürüm yiyemez hale gelişinden, tencere tavanın hep aynı havada çalmasından dert yanmıştık. “Bundan daha büyük dert mi olur?” diyorduk…
Ama beterinde beteri vardır…
Hani o meşhur Züğürt Ağa filminde, ağaya barda viski ikram ederken “Bu daha hasso bir viskidir ağam” diyor ya garson…
Ben de bu hafta Antep’in asıl kanayan yarasına, diğer dertleri gölgede bırakan, sokağın en has, en katıksız,ve en hasso problemi olan “Kira”ya odaklandım.
Bugün bu memlekette asgari ücret belli, emeklinin aldığı maaş belli! Bir işçinin, bir memurun veya emeklinin eline geçen aylık gelirinin büyük bir kısmı doğrudan ev sahibinin hesabına akıyor. Gelirin daha cebe girmeden kira ödemesiyle neredeyse tamamen erimesi, hane halkı bütçelerinde çok ciddi bir dengesizliğe yol açıyor.
Kaldı ki ekonomide genel kabul gören kural, barınma masraflarının toplam gelirin %30’unu geçmemesidir; ancak mevcut ekonomik konjonktürde bu oran maalesef asgari ücretliler ve emekliler için %70-80’leri bulmuş durumda.
Bununla da bitmiyor,barınma krizinin yarattığı ağırlık sadece her ay ödenen o yüksek kiralarla da sınırlı kalmıyor. Ev arama, taşınma ve düzen kurma aşamasındaki peşin maliyetler, bugün bir insanın tek başına veya yeni bir çiftin bir araya gelerek altından kalkamayacağı devasa bir bariyere dönüştü.
Peki, bu durumlara nasıl gelindi? Bu koca yangın bir günde mi ortaya çıktı?
Şimdi;daha kapıdan girer girmez istenen ikişer üçer aylık fahiş depozitoları, Memur kefil şartlarını , peşinat dayatmalarını, bitmek bilmeyen komisyonları, sırf yasal sınırların üzerinde zam yapabilmek ya da evi boşaltıp katbekat fiyata başkasına verebilmek için her yıl aynı dönemde tekrarlanan “Oğlum evleniyor, Almanya’dan kızım gelecek” gerekçelerini bir tarafa bırakarak Antep’in barınma çilesinin arkasında gökten zembille inmeyen, üst üste binen kronolojisine bakalım..
Her şey bundan yıllar önce, Suriye’den gelen sığınmacıların şehre ilk gelişiyle başladı. Bu aynı zamanda en büyük ahlaki çürüme,ve yozlaşmayıda beraberinde getirdi.
Öncelikle bu yazımda kiracısını ailesi gibi gören, vicdanını elden bırakmayan o iyi niyetli, kadim Antep kültürünü yaşatan ev sahiplerini bir yana bırakıyorum.
Bir tarafta canını kurtarmak için her şeyini geride bırakmış, çaresiz insanlar vardı. Diğer tarafta ise bu çaresizliği “fırsatçılık ” kapısı olarak gören mülk sahipleri yer aldı.
Tuvaleti, banyosu, mutfağı olmayan, gün ışığı görmeyen darabalı dükkanları, bodrum katlarını hatta ve hatta ahırları bile insani hiçbir koşul gözetmeden fahiş fiyatlarla kiralandı.
Trajikomik olan tarafı ise bu sömürüyü gerçekleştirenlerin kendilerini “Ensar” gibi kutsal ve manevi bir sıfatla perdelemeye çalışmasıydı.O dönem bir anda yüz binlerce insan Antep’e yığılınca piyasanın ilk ayarı o gün bozuldu.
Tam piyasa buna alıştı derken, asıl büyük darbe 6 Şubat depremleriyle geldi. Şehrimizde binlerce bina depremden etkilendi, binlercesi ağır ve orta hasar aldı.İnsanlar can havliyle sağlam binalara, güvenli mahallelere hücum etti. İşte tam o acının, o can pazarının ortasında bu mekanizma tekrar devreye girdi.”Fırsatçılık”
Depremzedenin çaresizliği, bazılarının iştahını kabarttı. “Depreme dayanıklı, burası sağlam” denilerek kiralar bir gecede katlandı. Bugün geldiğimiz noktada ise o göçlerin ve depremin yarattığı konut sıkıntısı, enflasyon canavarıyla birleşti daha yokmu o da var, Gaziantep’te “konut stokçuluğu” ya da sahadaki tabiriyle “hayalet evler” problemi!!
Boş daireler, özellikle deprem sonrası göç dalgası, yüksek enflasyon ve inşaat maliyetlerindeki artışla birlikte şehrin en büyük barınma krizlerinden biri haline geldi. Yatırım amaçlı alınan binlerce dairenin fahiş kira beklentisiyle ya da değer artışı hesabı yapılarak boş tutulması, kiralık ve satılık ev fiyatlarını yapay bir şekilde yukarıya çekti..
Hadi diyelim insan boğazından kısar, dürüm yemez de evinde tarhana çorbası kaynatır yine açlığını bastırır; ama ev dediğiniz öyle mi? Bir insanın koca bir aylık gelirinin büyük bir kısmı,daha cebine girmeden tek bir gecede buharlaşıyor.
Gaziantep bugün sanayisiyle, ihracatıyla, o göklere sığdırılamayan gastronomisiyle övünedursun; sokaklarındaki bu feryadı duymadığı sürece bindiği dalı kesmeye devam ediyor. Bir tarafta milyon dolarlık turlar, diğer tarafta ise her ay başında maaş kartını titreyen ellerle bankamatiğe sokup o parayı tek bir gecede ev sahibinin hesabına buharlaştıran binlerce Antepli…
Piyasanın ayarını önce sığınmacı çaresizliğiyle bozanlar, sonra 6 Şubat’ın o can pazarında kendi hemşehrisinin acısını fırsata çevirenler, bugün enflasyon canavarının arkasına saklanarak vicdanlarını tamamen rafa kaldırmış durumdalar.
Ama unuttukları çok temel bir şey var: Bu şehir, üzerinde yükseldiği kadim kültürünü o darabalı dükkanları ahır niyetine kiralayanlara değil; “komşusu açken tok yatmayan”, kiracısını ailesi gören o gizli kalelerine, o vicdanlı insanlarına borçludur.
Kendi doğduğu mahallede sığıntı edilen işçinin, memurun, gencin ahı bir yana,bu kıyameti durdurmak ise sadece ‘serbest piyasa’ diyerek kenara çekilmek yerine bölgesel kira tavan fiyatı sınırlandırmaları; fahiş beklentilerle boş tutulan o ‘hayalet evlere’ caydırıcı vergi ve yaptırımlar uygulanarak yerel bir denetim mekanizmasıyla koruma altına alınmalıdır.
Beterin beteri, dertlerin en ‘hasso’su işte tam karşımızda duruyor.
Ya bu somut çözümlerle ateşi söndüreceğiz ya da yangını izlemeye devam edeceğiz. Seçim, bu şehrin geleceğine yön verenlerindir

Aykut Atik